Kişilik Özellikleri Zaman Yönetimini Nasıl Etkiliyor?

Baltaş Grubu

İnsanlar gündelik yaşamda yerine getirilmeyi bekleyen pek çok sorumluluğa sahip. Bu sorumlulukları gerçekleştirirken bilgi ve beceriler kadar, zamanı etkin yönetebilmek de önem kazanıyor. Dijitalleşmenin yükselen çağında dikkat dağıtıcı pek çok uyarana maruz kalıyoruz ve dikkati tek bir yerde toplamak gittikçe zorlaşıyor. Eğer istikrar gösterilmezse, sorumlulukların yerine getirilmesinde de gecikmeler kaçınılmaz olabiliyor. Geleceği planlamak ve planlarda öncelik belirlemek, daha etkili bir zaman yönetimi becerisiyle mümkün oluyor.

Modern yönetim düşüncesinde, zamanın önemli bir üretim faktörüne ve bir kaynak olarak yatırımlar içinde temel bir paya sahip olduğu kabul ediliyor.¹ Bu bağlamda zaman yönetimi, örgütsel perspektiften de yeni bir anlam kazanıyor. Öyle ki günümüzde şirketler, çalışanlarına zamanı nasıl daha iyi kullanabilecekleriyle ilgili zaman yönetimi atölyeleri ve seminerleri organize ediyor.²

Zaman yönetimi ve kişilik

Zaman yönetimi kavramsal açıdan aslında yanıltıcı olabilir çünkü zaman diğer kaynaklar gibi maliyeti doğrudan veya kolaylıkla gözlemlenebilen bir faktör değildir. Burada asıl amaç bir kişinin zamanla nasıl başaçıktığını ifade edebilmekten geçiyor.

Peki, bir toplantıya düzenli olarak hazırlıklı ve vaktinden önce katılmakla hazırlıksız bir şekilde geç kalmak arasındaki farkı ne belirliyor? Araştırmalar bu durumun arkasında alışkanlıkların yattığını gösteriyor. Kişilik boyutları ise, zaman yönetiminin bireylerin alışkanlıklarını nasıl şekillendirdiğinin yorumlanması konusunda iyi bir rehberlik sunuyor.

Kişilik ve zaman yönetimi arasındaki ilişki, ihtiyatlılık boyutu üzerinden ele alındığında yüksek ihtiyatlılığa sahip bireyler "görevine bağlı ve öz disiplinli" olarak tanımlanıyor ve sorumluluk duygusunun örtük bir yönü sonuç, başarı ve azim üzerinde yoğunlaşıyor.³ Zaman yönetimi, zamanı izleme ve kontrol etme şekli olarak değerlendirilebilir. Belirli bir zaman diliminde birden fazla görevin yerine getirilmesi açısından da öz düzenleme kavramına bakmak yarar sağlıyor.⁴ Öz düzenleme, somut çıktıları alışkanlık kazanımıyla ilişkili olan öz disiplini kapsayacak şekilde bireylerin hedeflerine ulaşmak için davranışlarını nasıl izlediklerini, kontrol ettiklerini ve ayarladıklarını anlamak açısından teorik bir çerçeve sunuyor. Yapılan araştırmalar gösteriyor ki öz düzenleme süreçleri, zaman yönetiminde önemli bir rol oynuyor ve bireylerin zamanlarını en iyi şekilde kullanabilmesi için hedef belirleme, planlama ve izleme gibi stratejiler kullandığını ortaya koyuyor. Çalışmalar aynı zamanda dikkat kontrolü, bastırıcı süreçler ve öz yeterlilik inançlarının da etkili zaman yönetimi davranışlarını kolaylaştırmadaki önemini vurguluyor.⁵

Yüksek ihtiyatlılığın liste yapma, planlama ve etkinlikleri önceliklendirme eğilimi ile ilişkili olduğu bulunuyor. Bu da daha az erteleme ve görevlere daha olumlu bir tutum ve yaklaşım sergileme eğiliminde olmayı gösteriyor.⁶ Burada dikkat edilmesi gerekilen nokta ise çok yüksek ihtiyatlılığa sahip olan bireylerin aynı zamanda ayrıntılara takılma, tekrar eden kontrol dürtüsüne sahip olma gibi eğilimlerinin kimi zaman görevlerinde gecikmelere neden olması, dolayısıyla dengeyi sağlayabilmeleri bu bakımdan önem kazanıyor.

Hedef belirleme, planlı hareket etme ve görevlerine bağlı kalma gibi özellikler bir araya getirildiğinde, bu tür veriler ihtiyatlılık düzeyi yüksek bireylerin davranışlarını önceden yapılandırılmış hedefler doğrultusunda düzenlediğini ve bu hedeflere ulaşmak için istikrarlı çaba gösterdiğini ortaya koyuyor.³ Burada, yüksek rekabet güdüsünden ziyade, zamanı yönetme konusunda içsel bir motivasyona da dolaylı olarak sahip olabilmek söz konusu.

Kronik erteleme ve kişilik

Zaman yönetiminin negatif yöndeki seyrine bakıldığında karşımıza çıkan kavramlardan biri kronik erteleme oluyor. Kronik erteleme davranışını tanımlamakta kullanılan “procrastination” kavramından ise özellikle son yıllarda sıkça bahsediliyor ve pek çok araştırmada ayrıntılı olarak inceleniyor. Kronik erteleme kavramı tanımlanırken; ertelemenin çoğunlukla kendini kontrol etme başarısızlığının bir sonucu olarak düşünülmekte olduğu ve bunun da hedefe ulaşmaktan saptırdığı ifade ediliyor. Kendini kontrol eksikliği gösteren bireylerin, mevcut keyif verici uyarıcılardan gelen dürtülere karşı direnmekte zorlandığı, bu nedenle tamamlanması gereken görevleri ertelediği şeklinde ifade ediliyor.

Araştırmalar, ihtiyatlılık boyutu yüksek olan bireylerin, hemen elde edilmek istenen veya keyif verici cazibelere karşı arzularını baskılayabildiğini ve görevleri zamanında yerine getirebildiğini gösteriyor. Görev listesi oluşturmak, davranışları kontrol etmek ve zamana uyum sağlamak gibi bireyin zaman üzerindeki kontrolünü gerektiren davranışlarına yönelik tutumlarını inceleyen bir araştırmanın sonuçları, yüksek ihtiyatlılığın daha düşük erteleme davranışı göstermekle ilişkili olduğunu, ancak yetersizlik inancıyla birleştiğinde ihtiyatlılığı düşük bireylerin görevlerini erteleyerek kısa vadeli kazançları elde etmeye çalıştıklarını gösteriyor.⁷ Kronik erteleme üzerine yapılan bir başka araştırmada ise düşük ihtiyatlılıkla kronik erteleme davranışı arasında pozitif yönde bir ilişki olduğu görülüyor.⁸ Sonuç olarak araştırmalar, ihtiyatlılık boyutu yüksek bireylerin daha organize ve planlı yaklaşım sergilemeye, düşük olanların ise kronik ertelemeye daha eğilimi olduğunu ortaya koyuyor.

Sonuç

Zaman yönetimi becerisi, bireysel alışkanlıkların altında yatan temel kişilik özellikleriyle de şekilleniyor. Bu durumda önemli olan, kişilik özelliklerimizi fark ederek ona uygun zaman yönetimi stratejileri geliştirmek oluyor. Böylece bireysel verimlilik artarken iş yaşamında daha başarılı olmaya destek sağlanabiliyor. Kişilik boyutları kapsamlı şekilde ve bir bütün olarak bilimsel dayanağı olan kişilik envanterleri tercih edilerek değerlendirilmelidir. Bu bağlamda Türk kültür ve normlarına uyarlanmış ilk ve tek kişilik envanteri olan Baltaş Personova; güncel, geçerli ve güvenilir bir değerlendirme sunuyor. Zaman yönetimi ve planlaması hakkında daha kapsamlı bilgi için Kaynak Dergimizin Seçilmiş Öncelikler yayınına https://kaynakbaltas.com/dergiler/secilmis-oncelikler/ bağlantısından ulaşabilirsiniz.

Kaynakça:

1. Yılmaz A, Aslan S. Örgütsel zaman yönetimi. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2002;3(1):25–44.
2. Channar ZA, Shaikh S, Pathan PA, Mughal S. Impact of time management on organizational performance. The Women: Annual Research Journal. 2014;6:48–57.
3. Sansone H, Weir M, Harpster L, Morgan C. Self Regulating Interest: The Moderating Role of Hardiness and Conscientiousness. J Pers. 1995;63(4):701 21.
4. Claessens B.J.C., van Eerde W., Rutte C.G.R., Roe R.A. A review of the time management literature. Personnel Review. 2007;36(2):255–276.
5. Yadav N, Yadav K, Khare A, Goel O, Goel P. Dynamic self regulation: A key to effective time management. Int J Novel Res Dev. 2023;8(11):d854–d876.
6. Johnson JL. Time Use Efficiency and the Five Factor Model of Personality. Education. 2006;125(3):511–514.
7. Gao K, Zhang R, Xu T, Zhou F, Feng T. The effect of conscientiousness on procrastination: The interaction between the self control and motivation neural pathways. Hum Brain Mapp. 2021;42(6):1829–1844.
8. Kelly W, Johnson JL, Miller MJ. Conscientiousness and the prediction of task duration. North Am J Psychol. 2003;5(3):497–504.