Dijital İkiz Çağında Davranışın Algoritması: Kişilik

Baltaş Grubu

Dijital ikiz kavramı, gerçek dünyada var olan bir sistemin dijital ortamda oluşturulan ve sürekli güncellenen temsilini ifade eder. Bu yaklaşım ilk olarak mühendislik ve üretim alanlarında ortaya çıkmıştır. Amaç, fiziksel bir sistemi yalnızca gözlemlemek değil, aynı zamanda onun davranışını daha iyi anlamak ve gelecekteki olası durumlarını öngörebilmektir. Bir makinenin, üretim hattının veya karmaşık bir teknik sistemin dijital ortamda temsil edilmesi sayesinde meydana gelen değişimler daha kolay izlenebilir hale gelir. Bu model, fiziksel sistemden gelen verilerle sürekli güncellenir ve böylece dijital ortamda yaşayan bir yapı ortaya çıkar. Bu nedenle dijital ikiz yalnızca bir kayıt sistemi değildir; zaman içinde değişen bir modeli ifade eder. Günümüzde dijital ikiz yaklaşımı yalnızca makinelerle sınırlı kalmamakta, karmaşık sistemlerin anlaşılmasında kullanılan daha geniş bir düşünme biçimi olarak ele alınmaktadır.¹²

İnsanın dijital ikizi: Davranışı anlamaya yönelik yeni bir yaklaşım

Yaşanan gelişmelerle birlikte, dijital ikiz teknolojisinin insanı modellemede de kullanılabileceği tartışılmaya başlanmıştır. İnsanların iletişim biçimleri, çalışma alışkanlıkları, karar anlarında gösterdikleri tepkiler veya farklı durumlarda ortaya koydukları eğilimleri bir araya getirildiğinde, tekrar eden bazı örüntüler olduğu görülür. Bu örüntüler, gözlenen davranışların yanı sıra, bireylerin olayları nasıl anlamlandırdıkları, hangi bilgileri dikkate aldıkları ve nasıl harekete geçtikleri gibi bilişsel ve duygusal süreçlerle de yakından ilişkilidir.

İnsan dijital ikiz çalışmaları, bu çok katmanlı yapıyı veri üzerinden anlamaya çalışır ve bireylere özgü örüntüleri görünür hale getiren modeller geliştirmeye odaklanır. Böylece bireylerin farklı durumlarda nasıl düşünebilecekleri, nasıl tepki verebilecekleri veya hangi tercihlere yönelebilecekleri, daha geniş bir çerçeve içinde değerlendirilir. Araştırmalar, verilerin sistemli biçimde incelenmesinin bireylerin karar verme süreçlerini ve çalışma biçimlerini anlamaya katkı sağlayabileceğini göstermektedir.³

Kişilik: Davranışın arkasındaki düzen

Örüntüleri anlamak için kişilik kavramı önemli bir çerçeve sunar. Psikoloji literatüründe kişilik, bireyin farklı durumlarda nasıl düşünme, hissetme ve davranma eğiliminde olduğunu açıklayan görece kalıcı özellikler bütünü olarak ele alınır. Beş Faktör modeli gibi çağdaş yaklaşımlar, insanların açıklık, ihtiyatlılık, içe-dışa dönüklük, uzlaşabilirlik ve duygusal denge gibi alanlarda farklı eğilimlere sahip olduğunu göstermektedir. Dijital ortamlarda bırakılan davranış izleri üzerinden yapılan araştırmalar, bu kişilik eğilimlerinin belirli davranış desenleriyle ilişkili olduğunu ortaya koymuştur.⁴ Bu noktada dijital ikiz, kişiliği doğrudan ölçen bir yapıdan çok; kişiliğin örüntülere nasıl yansıdığını anlamaya yardımcı olan bir araç olarak değerlendirilebilir.

Dijital ikiz teknolojisini kullanarak sosyal medya verileri üzerinden kişilik analizi yapılabileceğine ilişkin dikkat çekici incelemelerden biri Tandon ve Mehra’ya aittir.⁵ Ele aldıkları çalışmalar Facebook, Twitter ve LinkedIn gibi platformlarda kullanıcıların bıraktıkları dijital izlerin psikolojik modeller aracılığıyla analiz edilebileceğini göstermektedir. Buna göre bireylerin paylaştıkları içerikler, yükledikleri görseller, arkadaş ağlarının yapısı, grup üyelikleri, etkileşim sıklığı ve beğeni davranışları gibi veriler kullanılarak kişilik özellikleri hakkında tahminlerde bulunmak mümkündür. Bu çalışmalar dijital davranış verilerinin psikolojik analizlerde giderek daha önemli bir veri kaynağı hâline geldiğini göstermektedir.

Son yıllarda büyük dil modelleri ve yapay zekâ tabanlı simülasyonlar insan davranışının dijital ortamda modellenmesine yönelik yeni araştırmaların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Stanford Üniversitesi İnsan Merkezli Yapay Zekâ Enstitüsü tarafından yürütülen bir çalışmada 1052 bireyin davranış ve tercihlerini temsil eden yapay zekâ tabanlı dijital ikizler oluşturulmuştur.⁶ Bu çalışmada katılımcıların değerleri, tutumları ve karar verme biçimleri hakkında ayrıntılı veriler toplanmış ve bu veriler kullanılarak her birey için ayrı bir dijital temsil geliştirilmiştir. Araştırmanın sonuçları, oluşturulan dijital ajanların bireylerin tutumlarını ve kararlarını yüksek doğruluk oranlarıyla tahmin edebildiğini göstermiştir. Simülasyonlar insanların belirli sosyal veya politik konular karşısındaki görüşlerini ve davranış eğilimlerini öngörebilmiştir. Bu gelişmeler, dijital ikizlerin başarısını değerlendirirken ortaya çıkan dijital temsillerin bireyleri gerçekte ne ölçüde yansıttığına da dikkat edilmesi gerektiğini göstermektedir.

Dijital ikizde sahicilik: Gerçeği yansıtmak ne anlama gelir?

Kişilik özellikleri ile işin talepleri ve yapısı arasındaki uyum, genel işe bağlılık üzerinde anlamlı ve doğrudan bir etkiye sahiptir. Kişilik–iş uyumu sağlanmadığında, çalışan fiziksel olarak işte kalmaya devam etse bile, psikolojik bağlılık düzeyinde belirgin bir azalma ortaya çıkabilmektedir. Bu durum, aynı çalışma koşulları altında bazı çalışanların işle güçlü bir bağ kurabilirken, bazılarının içten içe geri çekilmesinin nedenini açıklamaktadır.⁸

Başka bir ifadeyle, kişilik özellikleri yalnızca çalışanın davranışlarını değil, aynı zamanda çalışma deneyimini anlamlandırma biçimini de şekillendiren bir algısal filtre işlevi görür.⁹ Bu bireysel farklılıklar, aynı örgütsel koşullar altında çalışanların işe farklı düzey ve biçimlerde psikolojik yatırım yapmalarına zemin hazırlamaktadır. Nitekim bazı çalışanlar işi bir anlam ve aidiyet alanı olarak deneyimlerken,¹ diğerleri aynı koşullarda daha sınırlı bir bağ kurabilmekte ya da zamanla mesafe geliştirebilmektedir. Bu durum, bazıları için sessiz bir kopuşun başlangıç noktasına dönüşebilmektedir.⁰

İşe bağlılığın çok boyutlu yapısında özellik temelli yatkınlıklar

Dijital ikiz söz konusu olduğunda modelin gerçeği ne kadar doğru temsil ettiği literatürde "sahicilik" kavramı ile ifade edilir. Ancak bu durum kusursuz bir kopya oluşturmak anlamına gelmez. Dijital ikizin amacı gerçeğin birebir aynısını üretmek değil, belirli bir amaç için yeterince doğru bir temsil sunmaktır. Bir model çok ayrıntılı olabilir fakat güncel değilse gerçeği yansıtmakta zorlanabilir. Ayı şekilde çok hızlı güncellenen fakat yüzeysel verilerle çalışan bir model de davranışın gerçek yapısını yakalayamaz. Bu nedenle sahicilik, modelin hem güncel verilerle beslenmesini, hem de anlamlı örüntüleri yakalayabilmesini gerektirir: Araştırmalar, dijital model ile gerçek sistem arasındaki uyumun korunmasının modelin güvenilirliği açısından önemli olduğunu göstermektedir.⁷⁸

Bu bağlamda yürütülen bir araştırma insan-yapay zekâ etkileşimlerinde “believability” yani inandırıcılık kavramını kişilik üzerinden incelemiştir. Araştırma sonuçları özellikle sorumluluk özelliğinin dijital ajanların güvenilir algılanmasında önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Ayrıca uzlaşabilirlik ve dışadönüklük özelliklerinin de etkileşimin doğallığını artırdığı görülmüştür. Buna karşılık duygusal dengesizlik arttıkça kullanıcıların etkileşimi daha az güvenilir olarak değerlendirdiği gözlemlenmiştir.⁹

İş hayatında davranış örüntüleri ve "Dijital Bilge"

İş ortamında karşılaşılan birçok durum yalnızca teknik süreçlerle açıklanamaz. Çalışanların olayları nasıl yorumladıkları, hangi duygularla tepki verdikleri ve nasıl davrandıkları; yani düşünce-duygu-davranış ekseninde şekillenen iş yapış biçimleri çalışma ortamındaki sonuçları önemli ölçüde etkiler. İnsanlar çoğu zaman benzer koşullarda benzer tepkiler gösterme eğilimindedir. Ancak kendi davranış kalıplarını dışarıdan görme fırsatını her zaman bulamadıkları için, bu tekrar eden örüntüler çoğu zaman fark edilmez. Oysa iş hayatında yaşanan birçok tekrar eden durum, bireylerin kişilik özellikleriyle güçlü bir ilişki içindedir. Bu nedenle kişiliğin anlaşılması, iş hayatındaki birçok sürecin daha sağlıklı değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Peki, bireylerin çoğu zaman fark etmeden sürdürdükleri bu davranış örüntülerini görünür kılmak mümkün müdür? Yapay zekâ ve dijital modelleme alanındaki gelişmeler, bu soruya yeni cevaplar üretmeye başlamıştır. Bu yaklaşımlardan biri de Prof. Dr. Acar Baltaş'ın bilgi ve deneyimini dijital ortamda erişilebilir hâle getiren "Dijital Bilge" çalışmasıdır. Enocta' nın Baltaş Grubu ile iş birliği içinde geliştirdiği "Dijital Bilge", teknolojinin insan davranışıyla ilişkisini yeni bir boyutta ele alır. Bilgeliğin kurum ölçeğinde karşılık bulduğu bu yapı, kullanıcılara hazır cevaplar sunan bir sistem olmaktan çok, bireyin bulunduğu durumu daha iyi değerlendirmesine yardımcı olan bir düşünme alanı oluşturmayı amaçlar. "Dijital Bilge", karar anlarında bağlamı daha net görmeye yardımcı olur ve kişinin karşılaştığı durumu farklı açılardan değerlendirmesine katkı sağlar. Bu yaklaşımda teknoloji, insanın yerine karar veren bir araç değildir. Daha çok düşünmeyi destekleyen ve bireyin kendi değerlendirmesini yapmasını kolaylaştıran bir yardımcı olarak ele alınır. Bu nedenle "Dijital Bilge", dijital araçların yalnızca bilgi sunan sistemler olmaktan çıkıp bireyin düşünme ve değerlendirme süreçlerine eşlik eden yapılara dönüşebileceğini gösteren bir örnek olarak görülebilir.

Sonuç

Dijital ikiz teknolojisi karmaşık sistemleri anlamak için geliştirilen güçlü bir modelleme yaklaşımıdır. Bu yaklaşım zaman içinde insan davranışını anlamaya yönelik çalışmalara da ilham vermiştir. İnsan dijital ikiz kavramı bireylerin davranış örüntülerinin daha net görülmesini sağlayan bir çerçeve sunar.

Kişilik özellikleri bu örüntülerin anlaşılmasında önemli bir rol oynar. Dijital ortamlarda bırakılan davranış izleri bireylerin düşünme ve karar verme eğilimleri hakkında anlamlı bilgiler sağlayabilir. Dijital ikiz çağında kişilik, davranışın arkasındaki düzeni açıklayan temel çerçeveyi oluştururken; dijital ikiz bu düzenin zaman içinde nasıl ortaya çıktığını izlemeye ve modellemeye yardımcı olan bir araç olarak değerlendirilebilir. Prof. Dr. Acar Baltaş’ın Enocta ile geliştirdiği “Dijital Bilge” yaklaşımı da bu noktada teknolojiyi karar anlarına taşıyan bir yol göstericidir. “Dijital Bilge” hakkında daha fazla bilgi için https://baltasgrubu.com/dijital-bilge-acar-baltas/ adresini ziyaret edebilirsiniz.

Kaynakça:

1. Glaessgen EH, Stargel D. The Digital Twin Paradigm for Euture NASA and U.S. Air Force Vehicles. ATAA: 2012.
2. Fuller A, Fan Z. Day C, Barlow C. Digital twin: Enabling technologies, challenges and open BESeaLSh. LEEE Access. 2020:8:108952-71.
3. Lin Y. Chen L, Ali A, Nugent C, Cleland I, Ding J, Ning H. Human digital twin: A survey. J Cloud Comput. 2024:13:131
4. Azucar D. Marenge D, Settanni M. Predicting the Big Five personality traits from digital footprints on social media: A meta-analysis. Pers Individ Dif. 2018;124:150-9.
5. Tandon V, Mehra R. Study of approaches to predict personality using digital twin. In: Yi YC, An H, editors. Neuromorphic Computing [Internet]. London: IntechOpen; 2023 [cited 2026 Mar 11].
6. Stanford Institute for Human-Centered Artificial Intelligence (HAI). AI agents simulate 1,052 individuals’ personalities with impressive accuracy [Internet]. Stanford: Stanford University; 2025 Jan 21 [cited 2026 Mar 11].
7. Kritzinger W, Kamer M, Iraar G, Henjes J. Sin W. Digital twin in manufacturing: A categorical literature review and classification, IFAC-PapersOnLine. 2018;51(11):1016-22.
8. Liu W, et al. A 5M Synchronization Mechanism for Digital Twin Shop-Floor. Chia J Mech Eng. 2023.
9. Cohen MC, Su Z, Kao HT, Nguyen D, Lynch S, Sap M, et al. Exploring Big Five Personality and AI Capability Effects in LLM-Simulated Negotiation Dialogues [Internet]. arXiv; 2025 [cited 2026 Mar 11].
10. Jones D, Snider C, Nassehi A, Yon J, Hicks B. Characterising the digital twin: A systematic literature rexiew. CIRP J Manuf Sci Technel, 2020:29:36-52.